In deze crisis moet de wetenschap staan voor het open debat – Ad Verbrugge met Mattias Desmet

Gespiegeld van De Nieuwe Wereld, 11-4-2021 (68min). Ad Verbrugge in gesprek met professor klinische psychologie Mattias Desmet over de rol van wetenschap in de vormgeving van het coronabeleid. “We vragen iets van de wetenschap wat zij niet kan leveren.”

Het recente ontslag van Sam Brokken, een uitgesproken criticaster van het Vlaamse coronabeleid, doet de vraag rijzen naar de gepaste rol van wetenschap in politieke kwesties. Wat mogen wij als maatschappij verwachten van de wetenschap? Op deze vraag blijkt het antwoord opmerkelijk dubbelhartig. Enerzijds staat de wetenschap voor het open debat en het zorgvuldig afwegen van tegenargumenten. Anderzijds vertegenwoordigt zij het ideaal van de zekere kennis tegenover de bedenkelijke mening. Mattias Desmet ziet hier een strijd tussen twee rivaliserende visies van de wetenschapspraktijk: “Het dominante wetenschappelijke discours handelt vanuit de overtuiging dat het superieur is aan andere meningen. Die visie op wetenschap moet in evenwicht worden gebracht met een visie die de fundamentele onzekerheid van wetenschap centraal stelt.”

Voor de gemiddelde mens is een wetenschapper iemand met een superieure mening. “Het heersende beeld is dat van de expert die beter weet dan jij wat goed is voor jou.” Dit beeld is echter toe aan herziening, aldus Desmet. Met enkele voorbeelden uit de wetenschapsgeschiedenis illustreert hij hoe onzekerheid onlosmakelijk verbonden is geraakt met de complexe werkelijkheid zelf. Zo toont bijvoorbeeld het rad van Edward Lorentz hoe “onmeetbaar kleine invloeden onvoorspelbare uitwerkingen kunnen hebben op turbulente natuurprocessen.” Eenzelfde onzekerheid ziet men ook terug in de farmacie: “Effectiviteitsonderzoek toont dat het onmogelijk is om met zekerheid te zeggen wat de uitwerking van een medicijn zal zijn.” Volgens Desmet blijkt uit deze voorbeelden dat de menselijke ratio een stuk minder vermag dan wel wordt aangenomen: “Fundamenteel kan je complexe dynamische systemen niet rationeel benaderen.”

Maar waarom schaart men zich dan en masse achter de adviezen van zogenaamde experts? De reden hiervoor is niet zozeer epistemologisch als wel psychologisch, aldus Desmet. “Waar eenmaal een bepaald verhaal grip gekregen heeft op de massa volstaat tegenevidentie zelden of nooit om dat verhaal te corrigeren.” De ogenschijnlijke zekerheid van een wetenschappelijk verhaal biedt namelijk een gevoel van controle in een onzekere situatie. Dit kan zover gaan dat dissidente geluiden als directe bedreiging van het algemene welzijn worden ervaren: “Terwijl men de alternatieve stem op gruwelijke wijze onderdrukt is men ervan overtuigd dat men een ethische, heilige plicht vervult.” Om niet te verzanden in totalitaire dynamieken zijn kritische stemmen, zoals die van Sam Brokken, dan ook cruciaal. “Als je niet wil dat het systeem in chaos verzand heb je twee dingen nodig: open debat en principes.” Een open gesprek met Mattias Desmet.

De Nieuwe Wereld TV is een platform dat mensen uit verschillende disciplines bij elkaar brengt om na te denken over grote veranderingen die op komst zijn door een combinatie van snelle technologische ontwikkelingen en globalisering. Het is een initiatief van journalist Paul van Liempt, filosoof Ad Verbrugge en David van Overbeek

De Nieuwe Wereld TV wordt gemaakt in samenwerking met Centrum Ethos aan de VU en Filosofische School Nederland. Volg ons! Website: https://www.denieuwewereld.tv​​​​​​​​​​​ Twitter: https://twitter.com/De_NieuweWereld​​…​ Wil je ons steunen? Dat kan hier: https://www.whydonate.nl/donate/denie…